JobUp Kennisbank - Wat is een garantiebaan?

Mensen met een arbeidsbeperking hebben vaak moeite om duurzaam aan werk te komen. Het kabinet wil dat zoveel mogelijk mensen met een arbeidshandicap aan de slag gaan bij een reguliere werkgever. Daarom zijn in 2013 in het Sociaal Akkoord afspraken gemaakt tussen kabinet, werkgevers- en werknemersorganisaties over de zogenoemde banenafspraak. Een belangrijk onderdeel daarvan is het creëren van garantiebanen. In deze blog lichten wij toe wat een garantiebaan is en hoe dit zich verhoudt tot het quotum en beschut werk.

Participatiewet en uitgangspunten

Sinds 2015 is de Participatiewet van kracht. De kern van deze wet is dat mensen met een arbeidsbeperking zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers werken, zowel in het bedrijfsleven als bij de overheid. Ook mensen uit de voormalige sociale werkvoorziening (SW) moesten, waar mogelijk, uitstromen naar het reguliere bedrijfsleven.

Deze beleidskeuze leidde tot zorgen bij belangenorganisaties. Zij betwijfelden of werkgevers daadwerkelijk voldoende ruimte zouden maken voor mensen met een beperking. Om die reden zijn aanvullende instrumenten geïntroduceerd, waaronder de banenafspraak, het doelgroepenregister, de garantiebaan en als stok achter de deur het quotum.

Wat is een garantiebaan?

Een garantiebaan is een reguliere functie bij een regulier bedrijf of overheidsorganisatie, ingevuld door iemand die staat ingeschreven in het doelgroepenregister. Het gaat om mensen die door een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.

Tot deze doelgroep behoren onder meer:

• schoolverlaters uit het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs;
• mensen met een structurele arbeidsbeperking zonder speciaal onderwijsachtergrond;
• mensen met een bijstandsuitkering waarvan de gemeente heeft vastgesteld dat zij niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen.

De garantiebaan is nadrukkelijk geen aparte of beschutte functie, maar een volwaardige plek binnen de organisatie, passend ingericht.

Banenafspraak: landelijke doelstelling

Het kabinet heeft vastgelegd dat er uiterlijk in 2025 125.000 extra banen gerealiseerd moeten zijn voor mensen met een arbeidsbeperking:

• 100.000 banen in het bedrijfsleven (private sector)
• 25.000 banen bij de overheid (publieke sector)

Deze afspraak wordt jaarlijks gemonitord op landelijk niveau.

Quotumregeling: verplichting als drukmiddel

Wanneer blijkt dat de afgesproken aantallen banen structureel niet worden gehaald, kan de overheid het quotum banenafspraak activeren. Dit quotum is nadrukkelijk bedoeld als drukmiddel richting werkgevers, om ervoor te zorgen dat mensen met een arbeidsbeperking daadwerkelijk kansen krijgen op de arbeidsmarkt. Het quotum geldt voor werkgevers met 25 of meer werknemers en wordt berekend op basis van het aantal verloonde uren binnen een organisatie.

In hoofdlijnen werkt dit als volgt:

• 1 quotumbaan staat gelijk aan 1.872 verloonde uren per jaar;
• gemiddeld komt dit neer op circa 1 baan per 20 fte;
• alleen werknemers uit het doelgroepenregister tellen mee;
• zowel voltijd als deeltijd telt mee (uren worden opgeteld).

Indien een werkgever, na activering van het quotum, onvoldoende doelgroepbanen realiseert, kan een quotumheffing van € 5.000 per ontbrekende baan per jaar worden opgelegd via de Belastingdienst.

Beschut werk: vanaf 2017 weer structureel ruimte

Aanvankelijk lag de nadruk sterk op uitstroom naar regulier werk. In de praktijk bleek echter dat een deel van de doelgroep hiervoor (nog) onvoldoende belastbaar was. Daarom is er vanaf 2017 opnieuw structureel ruimte gekomen voor beschut werk binnen de Participatiewet. Beschut werk is bedoeld voor mensen die uitsluitend in een sterk aangepaste en begeleide werkomgeving kunnen functioneren. Gemeenten zijn sindsdien verplicht om beschutte werkplekken te realiseren voor mensen die hierop zijn aangewezen. Hiermee is erkend dat niet iedereen direct kan instromen in regulier werk, maar dat ook deze groep recht heeft op passende arbeid.

Compensaties en ondersteuning voor werkgevers

Werkgevers die een garantiebaan realiseren, kunnen gebruikmaken van diverse ondersteunende regelingen, waaronder:

• proefplaatsing;
• loonkostensubsidie of loondispensatie;
• no-riskpolis;
• jobcoaching;
• loonkostenvoordeel (LKV);
• werkplekaanpassingen;
• vervoersvoorzieningen.

Deze instrumenten zijn bedoeld om de inzet van mensen met een arbeidsbeperking financieel en organisatorisch haalbaar te maken.

Ondersteuning door JobUp

Bij JobUp ondersteunen wij werkgevers bij het creëren en invullen van garantiebanen. Wij vertalen wet- en regelgeving naar werkbare oplossingen op de werkvloer, onder meer via jobcarving, functiecreatie en structurele jobcoaching. Daarmee helpen wij organisaties grip te houden op hun verplichtingen én bij te dragen aan duurzaam sociaal ondernemen.

Dit artikel maakt onderdeel uit van de kennisbank van JobUp. In vervolgartikelen gaan wij dieper in op het doelgroepenregister, (nieuw) beschut werk en de banenafspraak.
Heeft u naar aanleiding van deze bijdrage vragen, dan kunt u contact opnemen via erik@jobup.nl of 078-820 00 80.