Praktisch beoordelen: wanneer is een loonwaardemeting nuttig?

De afgelopen jaren is bij het UWV een aanzienlijke achterstand ontstaan in de uitvoering van WIA-beoordelingen. Hierdoor moeten verzekerden langer wachten op duidelijkheid over hun uitkeringssituatie. Om deze wachttijden terug te dringen hebben het UWV en het kabinet een aantal (tijdelijke) maatregelen ingevoerd, waaronder de maatregel Praktisch Beoordelen.

Voor werkenden betekent dit een wezenlijke wijziging in de wijze waarop de mate van arbeidsongeschiktheid in het kader van de WIA wordt vastgesteld. Bij Praktisch Beoordelen wordt niet langer primair uitgegaan van de theoretische belastbaarheid van de cliënt, maar van de feitelijk gerealiseerde inkomsten uit het werk dat daadwerkelijk wordt verricht. De claimbeoordeling wordt daarmee benaderd vanuit het concrete arbeidsfunctioneren, in plaats van vanuit medische of functionele beperkingen.

Deze werkwijze is per 1 juli 2024 tijdelijk vastgelegd in het Schattingsbesluit en geldt voor een periode van drie jaar, tot 1 juli 2027. De regeling is nadrukkelijk bedoeld als tijdelijke oplossing om de uitvoeringsdruk bij het UWV te verlichten en wordt tussentijds gemonitord. Na afloop van deze periode zal worden bezien of, en in welke vorm, deze wijze van beoordelen structureel wordt voortgezet.

Binnen deze systematiek toetst de arbeidsdeskundige van UWV of de inkomsten representatief zijn voor de feitelijk verrichte arbeid. In de praktijk blijkt dit niet altijd eenduidig vast te stellen. Dit speelt met name in situaties waarin werkzaamheden zijn aangepast, het werktempo structureel lager ligt, of waarin op basis van cao-afspraken sprake is van loonbescherming. In dergelijke gevallen kan het uitbetaalde loon afwijken van de daadwerkelijke economische waarde van de arbeid (sociaal loon). Jurisprudentie bevestigt dat UWV in deze situaties de praktische beoordeling niet zonder meer mag baseren op het volledige loon.

Een loonwaardeonderzoek biedt in dat kader een objectiverend instrument. Door de arbeidsprestatie en de bijbehorende economische waarde systematisch en methodisch in kaart te brengen, ontstaat een realistisch beeld van de feitelijke inzet en productiviteit van de werknemer. Met name wanneer de relatie tussen arbeid en inkomsten niet transparant is, kan een loonwaardemeting bijdragen aan een zorgvuldige en verdedigbare beoordeling.

Wanneer wel en wanneer geen loonwaardemeting of nader onderzoek?

Bij de beoordeling van werkhervatting is het uitgangspunt altijd het feitelijk verrichte werk, in combinatie met tijdsbesteding, takenpakket en arbeids­prestatie. Afhankelijk van de mate waarin deze elementen afwijken van de oorspronkelijke situatie, ontstaat wel of geen aanleiding voor nader onderzoek.

Indien sprake is van volledige werkhervatting in het eigen werk, waarbij de werknemer zijn werkzaamheden naar tijd, taken en prestatie volledig heeft hervat, is de re-integratie afgerond. In dat geval is de werknemer volledig gere-integreerd en bestaat er geen aanleiding voor nader onderzoek of loonwaardebepaling.

Wanneer het eigen werk wordt hervat, maar de werktijd structureel is aangepast (bijvoorbeeld door deeltijdhervatting), terwijl de taken en prestaties verder intact zijn, volstaat het om rekening te houden met de deeltijdfactor. Ook in deze situatie is geen loonwaardemeting noodzakelijk, aangezien de economische waarde van de arbeid evenredig meebeweegt met het aantal gewerkte uren.

Zodra in het eigen werk sprake is van een afwijkende arbeidsprestatie, bijvoorbeeld door een lager werktempo, verminderde kwaliteit of verhoogde begeleidingsbehoefte, ontstaat wel een indicatie voor nader onderzoek. Het uitbetaalde loon weerspiegelt dan mogelijk niet langer de feitelijke economische waarde van de arbeid.

In situaties waarin het eigen werk deels is aangepast, maar de kerntaken behouden blijven, is een nadere afweging nodig. Indien de werknemer de kerntaken volledig en op niveau uitvoert, kan worden uitgegaan van het volledige loon behorend bij het eigen werk. Wanneer echter blijkt dat kerntaken zijn vervallen of structureel zijn vereenvoudigd, wijzigt de economische waarde van het werk en is nader onderzoek, zoals een loonwaardemeting, geïndiceerd.

Bij werkhervatting in ander passend werk geldt een vergelijkbare redenering. Wanneer de werknemer in het andere werk volledig functioneert en de arbeids­prestatie passend is bij de functie, kan worden uitgegaan van het aangepaste loon dat bij dat werk hoort. Een loonwaardemeting is dan niet noodzakelijk.

Indien in het andere werk echter sprake is van aangepaste taken en een afwijkende arbeidsprestatie, of wanneer werkzaamheden zijn gecarved en specifiek zijn afgestemd op de mogelijkheden van de werknemer, is de relatie tussen loon en productiviteit niet vanzelfsprekend. In die gevallen is nader onderzoek aangewezen om de feitelijke economische waarde van de arbeid objectief vast te stellen.

Samenvattend beslisprincipe:

• Geen loonwaardemeting:
  – Volledig functioneren (eigen of ander werk)
  – Alleen aanpassing in werktijd
  – Kerntaken intact en prestaties op niveau

• Wel loonwaardemeting / nader onderzoek:
  – Afwijkende arbeidsprestatie
  – Vervallen of vereenvoudigde kerntaken
  – Sociaal loon of loonbescherming
  – Gecarved of sterk aangepaste werkzaamheden

Bent u als werkgever geconfronteerd met een situatie waarin een medewerker na ziekte of langdurig verzuim (gedeeltelijk) is teruggekeerd in het eigen of ander werk, maar waarbij twijfel bestaat of het uitbetaalde loon nog aansluit bij de feitelijke arbeidsprestatie? Of herkent u situaties waarin werkzaamheden zijn aangepast, kerntaken zijn vervallen of loonbescherming wordt toegepast?

In dergelijke gevallen kan een objectieve loonwaardemeting of arbeidsdeskundige beoordeling helderheid bieden. Niet alleen richting UWV in het kader van Praktisch Beoordelen of een WIA-aanvraag, maar ook als onderbouwing voor zorgvuldige besluitvorming binnen uw organisatie.

Wij denken graag met u mee over een passende en proportionele aanpak, afgestemd op uw situatie, uw medewerker en het geldende juridische kader. Een verkennend gesprek kan vaak al inzicht geven in de vraag of nader onderzoek wenselijk of noodzakelijk is.

Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvende toelichting.