Autisme en tweede spoor: wanneer is een tweede spoortraject nodig?

Een tweede spoortraject bij autisme is niet automatisch noodzakelijk. De diagnose autisme of een autismespectrumstoornis (ASS) is nooit op zichzelf een reden om een tweede spoortraject te starten. De centrale vraag is of een werknemer duurzaam kan terugkeren in de eigen functie of in ander passend werk binnen de organisatie. Wanneer dat niet mogelijk blijkt, kan een tweede spoortraject nodig zijn om passend werk bij een andere werkgever te onderzoeken.

Wanneer is een tweede spoortraject bij autisme nodig?

Veel werknemers met autisme functioneren jarenlang succesvol in hun functie. Problemen ontstaan vaak pas wanneer er een mismatch ontstaat tussen de werknemer en de werkomgeving. Denk bijvoorbeeld aan:

• voortdurende veranderingen;
• hoge werkdruk;
• onduidelijke communicatie;
• veel sociale interactie;
• een prikkelrijke werkomgeving;
• gebrek aan structuur of voorspelbaarheid.

Wanneer een werknemer hierdoor langdurig uitvalt, onderzoeken de bedrijfsarts en arbeidsdeskundige eerst of terugkeer binnen de eigen organisatie mogelijk is. Pas wanneer blijkt dat:

• terugkeer naar de eigen functie niet haalbaar is;
• functieaanpassingen onvoldoende effect hebben;
• passend werk binnen de organisatie ontbreekt;

kan een tweede spoortraject aan de orde zijn.

Waarom leidt autisme soms tot langdurig verzuim?

Autisme veroorzaakt niet automatisch arbeidsongeschiktheid. Veel mensen met autisme beschikken juist over kwaliteiten die op de arbeidsmarkt zeer waardevol zijn, zoals:

• analytisch denken;
• nauwkeurigheid;
• loyaliteit;
• specialistische kennis;
• sterk concentratievermogen;
• oog voor detail.

Tegelijkertijd kunnen bepaalde omstandigheden tot problemen leiden. Voorbeelden zijn:

• open kantoortuinen;
• veel vergaderingen;
• onverwachte wijzigingen in werkzaamheden;
• conflicten op de werkvloer;
• onduidelijke verwachtingen;
• voortdurende onderbrekingen.

In veel gevallen blijkt niet de functie zelf het probleem, maar de omgeving waarin het werk wordt uitgevoerd.

Waarom vraagt re-integratie bij autisme om maatwerk?

Geen twee werknemers met autisme zijn hetzelfde. De ene werknemer heeft behoefte aan duidelijke structuur en voorspelbaarheid. De andere werknemer functioneert juist goed in een dynamische omgeving, maar ervaart moeite met sociale of politieke aspecten binnen organisaties. Daarom kijken arbeidsdeskundigen niet alleen naar functietitels, maar vooral naar:

• belastbaarheid;
• werkomstandigheden;
• sociale belasting;
• prikkelbelasting;
• competenties;
• ontwikkelmogelijkheden.

Een succesvolle re-integratie ontstaat wanneer de werkomgeving aansluit bij de manier waarop iemand functioneert.

Veelgemaakte fouten bij autisme en tweede spoor

Te veel focus op de diagnose

De diagnose zegt weinig over de daadwerkelijke inzetbaarheid van een werknemer.

Alleen kijken naar functietitels

Twee vergelijkbare functies kunnen sterk verschillen in prikkelbelasting en sociale interactie.

Te snel starten met solliciteren

Een goed traject begint vaak met arbeidsoriëntatie en inzicht in belastbaarheid.

Onvoldoende aandacht voor de werkomgeving

Regelmatig blijkt de werkomgeving belangrijker dan de functie-inhoud.

Focus op beperkingen in plaats van talenten

Duurzame plaatsingen ontstaan wanneer kwaliteiten en mogelijkheden centraal staan.

Conclusie

Autisme maakt een tweede spoortraject niet automatisch noodzakelijk. De diagnose is uiteindelijk minder belangrijk dan de vraag onder welke omstandigheden iemand duurzaam kan functioneren. Werkgevers die investeren in een zorgvuldig arbeidsdeskundig onderzoek, een realistische Functiemogelijkhedenlijst (FML) en een grondige analyse van de werkomgeving vergroten de kans op succesvolle re-integratie aanzienlijk. Bij autisme blijkt in de praktijk vaak dat structuur, communicatie, prikkelverwerking en sociale belasting bepalender zijn voor duurzaam functioneren dan de functie zelf.

Praktische tip: Stel bij langdurig verzuim niet als eerste de vraag "Welke functie past nog?", maar "Welke werkomstandigheden zijn nodig om duurzaam te kunnen functioneren?" Dat levert vaak betere re-integratieresultaten op.